PP-R nedir?
PP-R, açılımıyla Polipropilen Random Kopolimer, temiz su tesisatında kullanılan termoplastik bir boru malzemesidir. Türkiye'de 2000'li yıllardan itibaren galvaniz boruların yerini büyük ölçüde aldı. Nedeni basit: paslanmaz, kireç tutmaz, ısı kaybı düşüktür ve füzyon kaynağıyla birleştirildiği için birleşim noktası boru gövdesi kadar sağlam olur.
Doğru uygulandığında beklenen ömrü 50 yıla yaklaşır. "Doğru uygulandığında" vurgusu önemli, çünkü PP-R'de sorunların neredeyse tamamı malzemeden değil uygulamadan çıkar.
PN sınıfı ne anlama geliyor?
Boru üzerinde yazan PN değeri, borunun 20°C'de dayanabileceği basıncı bar cinsinden verir. Ama tesisat 20°C'de çalışmaz, dolayısıyla asıl kural şudur: sıcaklık arttıkça basınç dayanımı düşer.
| Sınıf | Tipik kullanım | Notlar |
|---|---|---|
| PN10 | Soğuk su, düşük basınç | Sıcak su hattında kullanılmaz |
| PN20 | Soğuk ve sıcak kullanım suyu | Konutta en yaygın sınıf |
| PN25 (cam elyaf takviyeli) | Sıcak su, kalorifer, yüksek basınç | Isıl genleşmesi belirgin biçimde düşük |
Cam elyaf takviyesi neden var?
Düz PP-R boru ısındığında uzar. Bu genleşme sıva altındaki bir hatta gerilme, zamanla da çatlak yaratır. Cam elyaf takviyeli boruda orta katman bu uzamayı ciddi ölçüde sınırlar. Sıcak su ve kalorifer hatlarında cam elyaf takviyeli boru kullanmak neredeyse zorunlu hale gelmiştir.
Bir de folyolu (alüminyum bariyerli) tipler var. Bunlar hem genleşmeyi sınırlar hem de oksijen geçirimsizliği sağlar; kapalı devre ısıtma sistemlerinde radyatör ve kazan korozyonunu önlemek için tercih edilir.
Çap seçimi
Konut tesisatında pratikte şu şema kullanılır:
- Ø20 mm — batarya, lavabo, klozet gibi tekil bağlantılar
- Ø25 mm — banyo ya da mutfak kolonu
- Ø32 mm — daire girişi, ana dağıtım
- Ø40–63 mm — bina kolonu, ortak alan hattı
- Ø75–125 mm — site ana hattı, teknik hacim
Kaynak: işin can alıcı noktası
PP-R füzyon kaynağıyla birleşir. Kaynak makinesi 260°C'ye ayarlanır, boru ve fitting aynı anda ısıtılır, çıkarılıp döndürmeden birleştirilir.
Üç kritik kural
- Süreye uyun. Ø20'de ısıtma 5 saniye civarıdır, Ø63'te 24 saniyeye çıkar. Az ısıtma tutmayan, fazla ısıtma iç kesiti daraltan birleşim üretir.
- Birleştirirken döndürmeyin. Düz itilir. Döndürme kaynak yüzeyini bozar.
- Soğuma süresince oynatmayın. Ø20 için yaklaşık 2 dakika beklenir.
Kaynak yapılmış bir birleşimde içeride oluşan boncuk (pah) fazla ise akış kesiti daralır. Bu, tesisat basıncı düşük olduğunda ilk suçlanan yer olur ama kimse duvarı açıp bakmaz.
Fitting grubu
PP-R sistemin gücü fitting çeşitliliğinden gelir. Standart bir konut tesisatında şunlar geçer:
- Dirsek 45° ve 90°, te ve inegal te, manşon, redüksiyon
- Dişi ve erkek geçişli dirsek, te, nipel (metal armatüre bağlantı için)
- Hareketli (rakorlu) grup — sökülüp takılabilmesi gereken noktalarda
- Batarya bağlantısı, çamaşır makinesi musluğu, ankastre vana
- Küresel vana: plastik gövdeli, ankastre veya krom kaplı
Hareketli grup özellikle önemli. Kombi girişi, sayaç bağlantısı, filtre gibi ileride sökülecek noktalarda kaynaklı bağlantı yapılırsa, bakım anında boru kesmek gerekir.
Depoda bekleyen PP-R alırken
PP-R uzun raf ömrüne sahiptir, kapalı depoda bekleyen boru sorunsuzdur. Yine de kontrol edilmesi gerekenler var:
- UV maruziyeti: Açık sahada güneş görmüş boruda yüzey degradasyonu olabilir. Renk solması ilk işarettir.
- Ambalaj bütünlüğü: Fittingler orijinal poşetinde mi, kaynak yüzeyi temiz mi?
- Ovalleşme: Ağır yük altında ezilmiş boruda kesit bozulur, kaynak tutmaz.
Bu ürünler depomuzda mevcut
Kalde ve Viessmann ürünlerinde 140'ı aşkın kalem. Kalem bazlı ya da tek parti, Türkiye'nin her yerine gönderiyoruz.
